Hiv/aids, het voorrecht van meisjes?

Meer risico op hiv/aids voor meisjes

UNAIDS telde 39,5 miljoen hiv/aids-besmette personen in 2006. Daaronder vallen ook 11,8 miljoen kinderen en jongeren tussen 15 en 24 jaar. Meisjes staan er echter veel slechter voor dan jongens: 7,3 miljoen meisjes tegenover 4,5 miljoen jongens.
Dat betekent dat meisjes en jonge vrouwen meer dan 50% meer kans lopen op hiv/aids-besmetting... enkel en alleen omdat ze meisjes zijn.

Oorzaken voor verhoogd risico

Hoe valt die verhoogde kwetsbaarheid van meisjes te verklaren? De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) duidt verschillende aspecten aan: het gaat om een samenspel van biologische, socio-culturele en economische factoren.

Biologische factoren

• Lichaamsbouw: meisjes hebben tot 4 keer meer kans dan jongens om met een soa (seksueel overdraagbare aandoening) besmet te raken. Dat vergroot dus de kans op hiv-besmetting. Door de grote oppervlakte van het vaginale weefsel en de grotere kans op wondjes kan het hiv/aids-virus sneller binnendringen. Bij verkrachting is de kans op verwondingen en dus de kans op besmetting nog groter.
  
• Voortijdige seksuele activiteit: seksuele betrekkingen met meisjes die nog niet volledig ontwikkeld zijn, vergroten evenzeer de kans op verwondingen en dus ook op besmetting.

Economische factoren

• Minder toegang tot onderwijs, arbeid, land en inkomen dan jongens: deze economische ongelijkheid vertaalt zich in ongelijke machtsverhoudingen in seksuele relaties.  Voor meisjes valt het veel moeilijker om zelf te bepalen waar en wanneer ze seks hebben en of er een condoom gebruikt wordt.
• ‘Sugar daddies’: door die economische ongelijkheid zijn meisjes vatbaarder voor meestal oudere mannen die seks hebben met meisjes in ruil voor schoolgeld of materiële steun.
• Armoede: een factor die meisjes vaak in de seksindustrie drijft.
• Meisjes hebben minder makkelijk toegang tot retrovirale geneesmiddelen dan jongens.

Socio-culturele factoren

• Cultuur: bepaalde normen en praktijken maken vrouwen en meisjes kwetsbaarder voor hiv-besmetting. De status van vrouwen in de samenleving maakt het voor hen moeilijker om te eisen dat hun partner hen trouw blijft. Mannen hebben vaker meerdere partners terwijl hun vrouwen monogaam blijven. Vrouwen worden geacht gehoorzaam, passief en seksueel onwetend te zijn.
• Seksueel geweld: meisjes worden vaker het slachtoffer van seksueel geweld, prostitutie en mensenhandel. Daarbij is het risico op hiv-besmetting erg groot. Angst voor geweld kan meisjes dan weer verhinderen te vragen om een condoom te gebruiken. Tot slot weigeren vrouwen uit angst voor geweld of verwaarlozing hun hiv-status te laten onderzoeken.
• Intergenerationele relaties: meisjes hebben vaker (gedwongen) seksuele relaties met oudere mannen. Deze mannen hebben meestal veel meer seksuele contacten gehad dan de meisjes, met een veel groter gevaar voor besmetting als gevolg.
• Gebrek aan informatie: meisjes kunnen zich vaak moeilijk informeren over hiv/aids en de nodige bescherming tegen besmetting. Ze hebben enerzijds minder toegang tot kwaliteitsvol onderwijs. Anderzijds is informatie over seks en seksualiteit voor meisjes in veel landen nog taboe. 

Zelfs zonder zelf besmet te zijn, kunnen meisjes het slachtoffer zijn van hiv/aids. Als de ouders hiv/aids oplopen, ondervinden meisjes als eersten de gevolgen daarvan. Ze dienen thuis te blijven om de zorg voor het gezin op zich te nemen of voor het gezinsinkomen te zorgen. Dat brengt hun persoonlijke ontwikkeling in gevaar.

Plan komt op voor meisjesrechten

Bij haar programma’s in het Zuiden besteedt Plan extra aandacht aan gendergelijkheid en capaciteitsversterking van meisjes. Plan België heeft verschillende projecten die werken rond de hiv/aidspreventie voor jongens én meisjes. Seksueel-reproductieve rechten vormen dan ook een van de drie focuspunten in de programmawerking van Plan België.

Meer informatie over meisjes en hiv/aids?

• UNAIDS en gender: http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/Gender/default.asp
• UN Commission on Human Rights: “Intersections of violence against women and HIV/AIDS: Report of the Special Rapporteur on violence against women, its causes and consequences” door Yakin Ertürk (2005).